(GÓC KIẾN THỨC) KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ ÁNH SÁNG

(GÓC KIẾN THỨC) KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ ÁNH SÁNG

1. NGUỒN SÁNG

1.1 Nguồn sáng tự nhiên

Mặt trời chính là nguồn sáng tự nhiên quen thuộc nhất đối với chúng ta. Nó rực rỡ, mạnh mẽ nhưng cũng vô cùng khó kiểm soát.

1.2 Nguồn sáng nhân tạo

Nguồn sáng nhân tạo là các nguồn sáng do con người tự tạo ra như ánh sáng từ nến, lửa, bóng đèn, các tấm phản sáng. Do đó, chúng ta có thể kiểm soát nguồn sáng này tùy mức độ. Những nguồn sáng nhân tạo quen thuộc nhất với chúng ta trong nhiếp ảnh đồ ăn có thể chia ra thành 2 dòng:

  • Nguồn chiếu sáng liên tục: đèn sợi đốt, đèn halogen, đèn compact và đèn led
  • Nguồn chiếu sáng không liên tục: đèn flash

 

2. MÀU CỦA ÁNH SÁNG

Có phải tất cả ánh sáng đều có màu sắc giống nhau? Tại sao mỗi nguồn sáng riêng, khi chiếu vào đồ vật lại cho cảm giác xanh lạnh hay vàng ấm áp? Đó là vì chúng có nhiệt đồ màu khác nhau.

Nhiệt độ màu là cách biểu hiện ra bên ngoài của hàng loạt chùm ánh sáng không giống nhau. Nhiệt độ màu được chia thành nhiều nấc thang để đo lường (đơn vị K – Kelvin) đi từ thấp tới cao được biểu hiện bởi màu tương đương: từ đỏ tới xanh (độ K cao dần). Sau đây là bảng nhiệt độ màu với một số nguồn sáng khác nhau:

 

Chính vì sự khác biệt màu sắc của từng nguồn sáng nên máy ảnh của chúng ta có chức Cân Bằng Trắng (WB) để giúp điều chỉnh màu sắc chân thật nhất cho từng nguồn sáng.

(Đây là hình MEO chụp bằng đèn flash, nên MEO sẽ để chức năng Cân Bằng Trắng là Flash hoặc Tự Động)

 

(Tuy nhiên, nếu MEO giữ nguyên thiết lập và chụp dưới ánh đèn sợi đốt thì ảnh sẽ bị ám vàng)

 

(Tương tự là khi chụp với thiết lập cũ nhưng sử dụng ánh sáng bóng râm thì ảnh sẽ ám xanh)

 

3. CƯỜNG ĐỘ CỦA ÁNH SÁNG

Cường độ của ánh sáng chính là độ sáng của nguồn sáng.

3.1 Cường độ cao

Trong cùng một thiết lập, ảnh chụp với ánh sáng có cường độ cao hơn sẽ sáng hơn. Tuy nhiên, chúng ta không thể tăng cường độ của nguồn sáng tự nhiên. Do đó, chúng ta cần phải thay đổi thiết lập của máy ảnh nhằm thu được nhiều ánh sáng hơn, nhưng song song với đó cũng phải hy sinh các yếu tố khác. Sau đây là những cách để tăng lượng ánh sáng cho chủ thể:

- Tăng ISO: nhưng chất lượng ảnh thấp đi, bị nhiễu hạt.

- Giảm tốc độ màn trập (chỉ áp dụng cho nguồn sáng liên tục): nhưng ảnh dễ bị nhòe nếu rung tay hoặc chủ thể chuyển động nhanh.

- Tăng kích thước khẩu độ/Giảm chỉ số F xuống thấp: nhưng độ sâu trường ảnh (DOF) bị thu hẹp lại.

- Tăng cường độ đèn (chỉ áp dụng cho nguồn sáng nhân tạo): tiêu hao nhiều năng lượng, gây nóng đối với nguồn sáng liên tục.

3.2 Cường độ thấp

Ngược với cường độ cao, ánh sáng có cường độ thấp sẽ cho ảnh tối hơn. Đối với một nguồn sáng tốt, việc giảm cường độ của nó hoàn toàn dễ dàng và hầu như đều mang đến kết quả tích cực.

- Tăng ISO: chất lượng ảnh cao, mịn hơn.

- Tăng tốc độ màn trập (chỉ áp dụng cho nguồn sáng liên tục): giúp hạn chế rung tay, bắt được khoảnh khắc tốc độ cao.

- Khép nhỏ khẩu độ/Tăng chỉ số F lên cao: độ sâu trường ảnh (DOF) dày hơn, lấy nét chủ thể một vùng rộng hơn.

- Giảm cường độ đèn (chỉ áp dụng cho nguồn sáng nhân tạo): tiêu hao ít năng lượng, giảm nhiệt gây nóng đối với nguồn sáng liên tục.

(MEO chụp với ánh sáng cảm thấy vừa phải)

 

(MEO đã tăng cường độ của đèn nên hình dư sáng)

 

(Còn đây là khi MEO giảm cường độ đèn, hình bị thiếu sáng)

 

4. ĐỘ MỊN CỦA ÁNH SÁNG

Độ mịn của ánh sáng hay còn gọi là chất lượng của ánh sáng, chính là độ tương phản của ánh sáng tạo nên trên chủ thể.

4.1 Ánh sáng gắt (harsh light):

Đây là loại ánh sáng có độ tương phản cao. Một nguồn sáng có độ tương phản cao tạo ra độ sắc nét tại vùng chuyển giữa hai phần sáng và bóng của chủ thể. Đây là các nguồn ánh sáng trực tiếp. Ánh sáng được chiếu trực tiếp từ nguồn sáng đến chủ thể, không đi qua lớp khuếch tán nào như ánh sáng trời khi không có mây, ánh sáng đèn không có màn lọc. Mặc dù mang lại cảm giác gay gắt, dễ lộ khiếm khuyết của chủ thể nhưng harsh light mang tính nhấn mạnh, đem đến cái "thật" của ánh sáng trời. Đây là một yếu tố cần lưu tâm khi muốn khi thiết lập đèn studio giả thành ánh sáng tự nhiên.

(Vùng ranh giới sáng tối của harsh light rất rõ)

 

(Khi MEO giảm cường độ ánh sáng thì ranh giới này càng thấy rõ hơn)

 

4.2 Ánh sáng mềm (soft light)

Ngược lại với ánh sáng gắt, ánh sáng mềm lại có độ tương phản nhẹ hơn. Luồng sáng trước khi chiếu tới chủ thể đã đi qua một hoăc nhiều lớp khuếch tán, do đó khiến cho vùng giao thoa sáng và tối của chủ thể mềm mại hơn. Ánh sáng mềm cho cảm giác dễ chịu, giúp che giấu khiếm điểm của chủ thể tuy nhiên có thể khiến chủ thể trông quá phẳng khi xóa bỏ đi lằn ranh giới sáng/tối.

(Nguồn sáng trong hình minh họa có cùng cường độ với nguồn sáng Harsh Light ban đầu nhưng đã được lọc qua 2 lớp nên trong mịn màng hơn rất nhiều. Phần tương phản sáng tối cũng được tán rộng ra)​​​​​​​

​​​​​​​

5. HƯỚNG CỦA ÁNH SÁNG

Trong nhiếp ảnh đồ ăn, có 2 góc máy phổ biến nhất là góc máy ngang/nghiêng và góc máy thẳng đứng so với chủ thể. Tại mỗi góc máy sẽ có nhiều hướng ánh sáng khác nhau và tùy theo mỗi hướng sẽ mang đến hiệu quả thị giác khác nhau. Có rất nhiều bài hướng dẫn thiết lập nguồn sáng khi chụp ảnh nhưng tại sao phải sắp xếp như vậy? Để hiểu một cách rõ ràng, chúng ta sẽ phân tích nguồn sáng đơn trước và tác động của nó đến chủ thể như thế nào vào từng trường hợp cụ thể.

5.1 Góc máy ngang/nghiêng so với chủ thể

Đối với góc máy ngang/nghiêng, nếu xét hướng máy ảnh là 6h, thì các hướng sáng hay gặp là 1h30, 3h, 4h30, 6h, 7h30, 9h, 10h30 và 12h. Tuy nhiên do có cặp ánh sáng trùng nhau về tính chất nên MEO sẽ chỉ phân tích hướng 6h, 7h30, 9h, 10h30 và 12h

 

- Ánh sáng hướng 6 giờ: đây là hướng ánh sáng thuận với chiều của máy ảnh.

  • Ưu điểm: tất cả các chi tiết chủ thể đều được chiếu sáng rõ ràng.
  • Khuyết điểm: do chiếu sáng trực diện nên không tạo ra các vùng tương phản sáng tối trên chủ thể, do đó không làm nổi khối kết cấu, khiến chủ thể nhìn rất phẳng và giả. Đây chính là lí do tại sao chúng ta được khuyên không nên sử dụng đèn flash cóc gắn liền với máy ảnh. Ngoài ra, hướng ánh sáng này cũng không tạo được các mảng sáng lấp lánh hấp dẫn cho món ăn.

 

- Ánh sáng hướng 7 giờ 30: đây là hướng ánh sáng chệch một chút so với hướng 6h.

  • Ưu điểm: hướng ánh sáng này cũng được xem là thuận chiều với máy ảnh, nên các chi tiết của chủ thể được chiếu sáng rõ ràng. Nhưng cũng tạo được phần tương phản sáng tối nhẹ do góc chiếu lệch.
  • Khuyết điểm: độ tương phản dù có nhưng không thực sự rõ ràng. Ít tạo được mảng sáng lấp lánh hấp dẫn.

 

- Ánh sáng hướng 9 giờ: đây là hướng ánh sáng từ bên hông của chủ thể.

  • Ưu điểm: phần tương phản sáng tối rõ ràng, nổi bật phần khối kết cấu của chủ thể. Các mảng sáng lấp lánh đã dần xuất hiện.
  • Khuyết điểm: diện tích mảng tối tăng lên nhiều, tỷ lệ vùng tương phản sáng tối lúc này là 50-50. Một số vùng chi tiết bị mờ tối. Hướng bóng đổ ngang khó tạo độ sâu cho ảnh lại tốn khá nhiều diện tích khung hình.

 

- Ánh sáng hướng 10h 30: đây là hướng ánh sáng ngược, hơi chếch từ đàng sau chủ thể.

  • Ưu điểm: phần tương phản sáng tối rất ấn tượng, độ nổi khối rõ ràng. Những mảng lấp lánh hấp dẫn, có ánh sáng ven dọc theo chủ thể.
  • Khuyết điểm: diện tích mảng tối xuất hiện càng nhiều kéo theo nhiều chi tiết bị chìm trong vùng tối.

 

- Ánh sáng hướng 12 giờ: đây là hướng ánh sáng ngược trực diện với máy ảnh.

  • Ưu điểm: kết cấu chi tiết chủ thể vô cùng rực rỡ. Những mảng sáng lấp lánh nhiều.
  • Khuyết điểm: Do hướng ánh sáng trực diện với máy ảnh nên nhiều vùng chi tiết dễ bị cháy, khó kiểm soát. Bóng đổ thẳng về phía trước, song song với 2 trục dọc của khung hình tạo cảm giác không tự nhiên.

 

- Ánh sáng đỉnh: đây là ánh sáng có hướng chiếu thẳng đứng từ trên xuống dưới chủ thể:

  • Ưu điểm: tương tự ánh sáng hướng 6h, ánh sáng đỉnh chiếu sáng rõ ràng các chi tiết, đồng thời cũng tạo ra các mảng sáng lấp lánh nhiều hơn.
  • Khuyết điểm: không làm nổi khối kết cấu chủ thể. Bóng đổ không đẹp. Các chi tiết vùng quanh thân trụ và gần vùng chân không thấy rõ.

 

5.2 Góc máy thẳng đứng so với chủ thể

- Ánh sáng xiên: ánh sáng hướng từ mặt rìa khung hình chiếu vào giữa.

  • Ưu điểm: tạo độ nổi khối kết cấu chủ thể nhờ có sự tương phản sáng tối. Tạo bóng đổ đẹp.
  • Khuyết điểm: không làm xuất hiện các mảng sáng lấp lánh hấp dẫn.

 

- Ánh sáng thẳng đứng: đây là ánh sáng thuận chiều với máy ảnh, hướng từ trên xuống.

  • Ưu điểm: các chi tiết chủ thể được thể hiện rõ ràng. Tạo ra những mảng sáng lấp lánh hấp dẫn.
  • Khuyết điểm: không tạo độ nổi khối kết cấu chủ thể. Không tạo bóng đổ.

 

6. ÁNH SÁNG KẾT HỢP

Ánh sáng kết hợp là cách phối hợp nhiều nguồn sáng khác nhau để tăng hiệu quả thị giác cho chủ thể. Mỗi hướng ánh sáng đều có những ưu và khuyết điểm điểm riêng. Tùy vào mục đích, chúng ta chọn một hướng ánh sáng làm chủ đạo. Sau đó dùng thêm một hoặc vài nguồn sáng có hướng ánh sáng khác để bổ trợ cho các khiếm khuyết của nguồn sáng chính.

(Ban đầu MEO chụp với nguồn sáng đơn, hướng 10h30. Do đó mặt trước sẽ bị thiếu sáng)

 

(Sau đó MEO sử dụng một tấm phản sáng hướng 4h30 để hắt sáng lên. Ta vừa tận dụng được các ưu điểm của nguồn sáng 10h30, lại có nguồn sáng phụ 4h30 để khắc phục khuyết điểm của nó)

MEO STUDIO

MEO STUDIO được thành lập từ năm 2015, chuyên cung cấp thiết bị ngành ảnh và dịch vụ chụp ảnh chuyên nghiệp.

Địa chỉ: Tòa nhà 4S Linh Đông, Đường số 30, Phường Linh Đông, Quận Thủ Đức, HCM

Điện thoại: 0933 047 498

Email: meostudiovn@gmail.com

Hotline: 0933 047 498